Op zoek naar de heilige graal van dierenwelzijn
ZOO Antwerpen en ZOO Planckendael zijn meer dan plekken waar dieren leven en bezoekers verwonderd raken. Wetenschappers, dierenartsen en verzorgers zijn 365 dagen per jaar actief bezig met dierenwelzijn en onderzoek. Van gedrag bij mensapen en het monitoren van emoties tot diergeneeskundige opvolging en genetisch onderzoek: achter de schermen wordt continu gewerkt aan een beter begrip en een betere zorg voor onze dieren.
Ook op internationaal vlak speelt die expertise een belangrijke rol. ZOO Antwerpen en ZOO Planckendael stonden mee aan de basis van de oprichting van EAZA (de Europese organisatie voor dierentuinen en aquaria) en zijn vandaag een drijvende kracht als onder meer coördinator van verschillende soortbehoudsprogramma’s en als bijdrager van wetenschappelijk onderzoek. Dat bleek recent opnieuw tijdens twee congressen die onderzoekers en dierenartsen uit heel Europa samenbrachten rond één centrale vraag: hoe kunnen we dieren beter begrijpen en hen beter verzorgen?
Dierenwelzijn in kaart brengen
Tijdens het tweejaarlijkse EAZA Animal Welfare Forum verzamelden meer dan 200 deelnemers uit 34 landen in ZOO Antwerpen. Onderzoekers en experten uit dierentuinen en onderzoeksinstellingen wisselden er kennis uit over dierenwelzijn: een onderzoeksdomein dat draait rond de vraag hoe dieren zich voelen en hoe we dat objectief kunnen meten.
Die vraag leeft niet alleen binnen het onderzoeksteam van ZOO Antwerpen, maar vormt ook de kern van de internationale kennisuitwisseling tijdens het forum. Tijdens workshops en lezingen werd duidelijk dat welzijn verder gaat dan fysieke gezondheid alleen. Gedrag, fysiologie en context spelen allemaal een rol. “Deelnemers leerden hoe ze welzijn kunnen meten bij uiteenlopende diersoorten,” zegt Zjef Pereboom, manager van het onderzoeksinstituut van ZOO Antwerpen. “Waaronder ook minder onderzochte groepen zoals reptielen, vogels en insecten.”
“Het kunnen meten van hoe dieren zich voelen is de heilige graal van dierenwelzijnsonderzoek,”
Een van de centrale thema’s was het meten van emoties bij dieren. “Het kunnen meten van hoe dieren zich voelen is de heilige graal van dierenwelzijnsonderzoek,” gaat Zjef verder. Net omdat emoties niet rechtstreeks observeerbaar zijn, zoeken onderzoekers naar indirecte indicatoren zoals gedragsveranderingen of fysiologische parameters. “De inzichten die hieruit voortkomen, helpen dierentuinen om hun dierenverzorging verder te verfijnen en onderbouwde keuzes te maken.”
Van kennis naar praktijk
Waar het welzijnsforum focust op concepten en methodes, bracht het congres voor dierentuindierenartsen die kennis naar de dagelijkse praktijk. In het congrescentrum A Room with a ZOO kwamen 90 dierenartsen uit Belgische en Nederlandse dierentuinen samen om concrete medische cases te bespreken.
De variatie aan onderwerpen illustreerde de brede expertise binnen het vakgebied. Van slagtandfracturen bij olifanten en orthopedische ingrepen bij vogels tot anticonceptie bij mantelbavianen en ademhalingsziekten bij reptielen: elke case bood inzicht in de specifieke uitdagingen van diergeneeskunde in een zoo-context. Ook dierenarts Jonas Spruyt deelde zijn eigen ervaringen, waaronder het opereren en gipsen van gorilla’s.
“De kracht van dit soort bijeenkomsten ligt in de uitwisseling tussen collega’s,” vertelt Jonas. “Dierenartsen werken vaak met unieke diersoorten en zeldzame aandoeningen. Door ervaringen te delen, bouwen we samen aan collectieve kennis die de zorg voor dieren in alle deelnemende dierenparken versterkt.”
Een bezoek aan de Biobank van ZOO Antwerpen vormde een belangrijk onderdeel van het programma. Hier worden biologische stalen van dieren uit Europese dierentuinen zorgvuldig bewaard. Die collectie vormt een cruciale bron voor wetenschappelijk onderzoek.
Voor veel dierenartsen maakte dit bezoek de link tastbaar tussen staalname en onderzoek. Wat begint bij een routinecontrole, kan zo uitgroeien tot waardevolle data die bijdraagt aan gezondheid van dieren en natuurbehoud op lange termijn.
Een gedeelde verantwoordelijkheid
Beide congressen tonen hoe dierentuinen vandaag functioneren als internationale kennisnetwerken. Door expertise te bundelen en onderzoek te delen, bouwen ze verder op een bestaande samenwerking die essentieel is voor goede dierenzorg.
ZOO Antwerpen speelt daarin een actieve rol, als gastvrouw en als inhoudelijke partner. Wat hier wordt gedeeld, vertaalt zich naar concrete toepassing in de dagelijkse praktijk en draagt bij aan toekomstige inzichten in dierenwelzijn, diergeneeskunde en conservatie.